Details van Paulus (1526), Albrecht Dürer, Alte Pinakothek, München

Details van Petrus (1526), Albrecht Dürer, Alte Pinakothek, München

Paulus wordt meestal afgebeeld met een lange weelderige baard en een kaal schedel. Zijn onafscheidelijke attribuut is het zwaard, waar hij mee gedood zal worden en vaak wordt dit aangevuld met de bijbel en geschreven brieven. Net als bij Jezus Christus, zijn er ook geen verslagen over hoe Paulus eruit gezien moet hebben. Binnenkort schrijf ik iets meer over hoe ons beeld van de ‘baardige’ Jezus is ontstaan. Ook van dé belangrijkste volgeling van Jezus Christus, de apostel Petrus, hebben we vanuit de kunsthistorie een aardig beeld voorgeschoteld gekregen:

d

St. Paulus met de lange weelderige baard (Evangelische kerk in Erkheim, Duitsland)

Petrus wordt voorgesteld met een rond gezicht en een korte, gekrulde baard. De nuance van zijn uiterlijk gaat zelfs nog een stapje verder; Petrus heeft meestal een kale plek op zijn kruin, de tonsura Petri genoemd. Petrus kun je dus herkennen aan een kaal schedel met slechts haren opzij en van achteren en een afzonderlijk bosje midden op het voorhoofd. Het valt mij zelfs op dat Petrus meestal blond of licht (grijs) haar heeft, Paulus veelal donker is en Jezus is vaak een beetje rossig.

St. Petrus met korte, gekrulde baard en de 'Tonsura Petri (Evangelische kerk in Erkheim, Duitsland)

Twijfelt u nog of het wel Petrus is, dan kijkt u alleen nog even of hij in zijn hand een sleutel heeft, dat is zijn vaste attribuut. Oh ja, soms ziet u Petrus op zijn kop, met zijn hoofd naar beneden, aan het kruis hangen. Dit had hij bij zijn marteldood gewenst om dat hij zich niet waardig achtte op gelijke wijze als zijn Meester aan het kruis te hangen. Tegenwoordig zou men zeggen dat bij deze bijbelse figuren een goede casting heeft plaats gevonden. De rollen kunnen zo verdeeld worden voor de film over hen.

Petrus en Paulus (1592), El Greco, Hermitage, St. Petersburg

Jean Dulieu, pseudoniem van Jan van Oort (Soest 1921) is de bedenker, schrijver en tekenaar van Paulus de Boskabouter

Ik sprak over het feit dat Caravaggio twee maal de bekering van de apostel Paulus had geschilderd, éénmaal een versie die zich tegenwoordig bevindt in de Santa Maria del Popolo-kerk in Rome, het andere kunstwerk is in particulier bezit. Dit laatste particuliere werk heeft Caravaggio als eerste van de twee geschilderd en toont de tumultueuze verwarring rond Paulus’ bekering. Ben benieuwd wie dit altaarstuk in zijn bezit heeft.

Bekering van Paulus, Caravaggio, particulier bezit

Wat trouwens opvalt is dat Rembrandt de apostel Paulus een aantal keer heeft geschilderd. Gisteren toonde ik u al één werk van Rembrandt uit 1635. Rembrandt was net twintig toen hij zijn eerste Paulus schilderde. Het is de Paulus die in de gevangenis zit. Hij zit diep in gedachten verzonken en zal na zijn vrijlating zeker zonder twijfel doorgaan met zijn bekeringswerk. Je ziet ook dat Paulus aan het schrijven is, waarschijnlijk aan zijn beroemde ‘brieven van Paulus’. In de hoek van de cel staat al zijn attribuut waar Paulus zijn marteldood mee zal ondergaan, namelijk het zwaard.

'Paulus in de Gevangenis' (1627), Rembrandt, Staatsgalerie, Stuttgart

In de laatste periode van zijn leven schildert Rembrandt nog een aantal keer Paulus. Op een werk uit 1657 zien we Paulus in zware overpeinzing, met zijn hand aan het hoofd. Dit werk bevindt zich in de National Gallery in Washington en je ziet duidelijk het verschil tussen het werk van de jonge Rembrandt en de oude.

'Paulus' (1657), Rembrandt, The National Gallery of Art, Washinton

En dan is er één van de laatste zelfportretten van de meester in de collectie van het Rijksmuseum. Rembrandt schildert zichzelf als de apostel Paulus; hij kijkt de toeschouwer indringend aan.

Zelportret Rembrandt als de apostel Paulus, Rembrandt van Rijn.

Tenslotte is er nog een doek van Rembrandt uit 1628, waarbij twee mannen worden afgebeeld: zijn het de apostel Petrus en Paulus die beide in Rome zijn beland? Het zijn twee oude mannen met lange baarden, die in discussie zijn, terwijl er boeken om hen heen liggen. Kan je hier dan de apostelen in herkennen? Hier kom ik wellicht een andere keer op terug.

'Paulus en Petrus' (1628), Rembrandt

Bekering van Paulus (1601), Caravaggio, Santa Maria del Popolo, Rome

Bij de versie die Caravaggio maakte voor de Santa Maria del Popolo-kerk in Rome, ligt Paulus wel heel hulpeloos op zijn rug naast zijn paard. Om deze scène te begrijpen moeten we wel iets meer weten van deze bijbelse figuur. Voor zijn bekering heette hij Saul of Saulus. Hij had vermoedelijk een joodse moeder en een Romeinse vader, daarom had hij waarschijnlijk ook het Romeinse staatsburgerschap. Hij was officier in het Romeinse leger en dat alles maakte dan ook van hem een bijzonder figuur die toetrad tot het ‘nieuwe geloof’. Zijn bekering was een gebeurtenis op zich. Paulus, die zeer fanatiek Christenen vervolgde, was ter paard op weg naar Damascus. Toen kwam er een fel licht uit de hemel en, waarschijnlijk door het steigeren van zijn paard, viel Paulus op de grond.

Bekering van Paulus (1545), Michelangelo, Cappella Paolina, Palazzi Pontifici, Vaticaanstad

Hij hoorde na de val van zijn paard een stem zeggen: ‘Saul, Saul! Wat vervolt gij mij?’ Toen Paulus vroeg wie de stem was werd er gezegd: van Jezus Christus. Jezus vertelt hem de stad Damaskus binnen te gaan en daar zal Paulus zich bekeren. Een verbazingwekkend detail was dat hij tijdelijk blind zou zijn geweest op het moment ‘toen hij het licht zag’.  In de Pauluskapel in het Vaticaan heeft Michelangelo zijn versie van de bekering van Paulus geschilderd. Hier zien we dat de verblindende straal rechtstreeks uit de hemel door de hand van Jezus naar beneden wordt gestraald. 

Apostel Paulus (1635), Rembrandt van Rijn

De apostel Paulus (die titel is op zich al bijzonder omdat hij nooit tot de 12 apostelen rond Jezus behoort heeft) komt op een gegeven moment in Rome terecht. Prachtig beeldt Rembrandt trouwens de eerbiedwaardig oude Apostel af. In Rome zal Paulus rond het jaar 67 aan de marteldood sterven. Zijn overblijfselen worden bewaard in de kerk ‘St. Paulus buiten de Muren’ en is tijdens de Romereis zeker een bezoek waardig.

Kerk St. Paulus buiten de Muren, Rome

Flamme de la Liberté (Vrijheidsvlam) vergulde replica (1987), Pont de l’Alma, Parijs

Het beroemde Vrijheidsbeeld gaf Frankrijk in 1886 cadeau aan Amerika ter ere van het eeuwfeest van de Amerikaanse Onafhankelijkheidverklaring. Lady Liberty, zoals ze ook wel genoemd wordt, heeft in haar hand ook een gigantische plaquette met de datum van de onafhankelijkheidsverklaring erop. Toen ik het beeld enige jaren geleden bij mijn bezoek aan New York was voor het eerst zag, voelde ik mij echt in Amerika, want het is echt een icoon van de Verenigde Staten geworden. Ik vond het met de torenflats van Manhattan op de achtergrond toch minder groot dan ik me had voorgesteld. Het beeld is trouwens 46 meter dat uiteraard niet weinig is en de sculptuur lijkt nog wat hoger (93 meter) als je de sokkel meerekent.

Het Vrijheidsbeeld (Statue of Liberty) (1886), Bartholdi en Eifel, New York

 Het Vrijheidsbeeld is ontworpen door de Franse beeldhouwer Frederic Bartholdi en het geraamte van het beeld is gemaakt door Gustav Eiffel. Deze laatst genoemde architect heeft natuurlijk met de bouw van de beroemde toren voor de Wereldtentoonstelling van 1889 in Parijs zijn meeste bekendheid gekregen. De beeldhouwer Bartholdi heeft om het ijzeren geraamte van Eifel met koperen platen het beeld gevormd. De platen zijn trouwens maar zo dik als een euro (!). Voor de onthulling van het Vrijheidsbeeld in Amerika had Bartholdi een replica van 11,5 meter hoog gemaakt en op een eiland aan de Seine gezet, waar het zich tegenwoordig nog steeds, niet ver van de Eifeltoren, bevindt.

Replica Vrijheisbeeld op l'Île des Cygnes in de Seine, Parijs

Ook niet ver van de Eifeltoren staat dus het Amerikaans kadootje, Flamme de Liberté waar ik vandaag mijn verhaal mee begon. Na het dodelijke auto-ongeluk kwamen de mensen massaal naar de Pont de l’Alma en begonnen bij het monument met deze Vrijheidsvlam bloemen te leggen. Ook de sokkel werd beplakt met kaarten voor de overleden Diana en er werden zelfs foto’s van haar erop geplakt. De symboliek van de vlam werd nog eens bevestigd doordat de Britse popzanger Elton John een nummer met de titel ‘Candle in de Wind’ aan de overleden Prinses Diana opdroeg. Het is toch wel vreemd dat het monument al tien jaar eerder op de plek waar het ongeluk plaats vond stond. Dit lijkt bijna wel een mysterieus raadsel.

De tunnel van het dramatische ongeluk bij Pont de l’Alma, met de daarboven de Flamme de la Liberté (1987), Parijs

Johannes de Doper (1602), Caravaggio, Capitolijns Museum, Rome

De Italiaanse kunstenaar Caravaggio schilderde Johannes de Doper als een jonge knaap van rond een jaar of 14. Dankzij het velletje waar deze wel erg jonge Johannes op zit, herken ik de beroemde achterneef van Jezus Christus. Ook het lam dat zich achter hem bevindt, dat trouwens wel opmerkelijke gedraaide hoorntjes heeft, staat symbool voor Johannes de Doper. Ik vermoed dat Caravaggio op dit werk Het Lam Gods plaats heeft laten maken voor een ram, dat toch niet hetzelfde is. Sommige van u is het waarschijnlijk niet onbekend dat Caravaggio een voorliefde had voor jonge jongens. Daarom is het des te opmerkelijker dat hij verschillende malen jonge, naakte Johannessen heeft geschilderd.

Johannes de Doper, Caravaggio, Öffentliche Kunstsammlung, Bazel

In het kunstmuseum in Basel hangt een werk van Caravaggio waarbij de puberale Johannes het lam op schoot neemt en het lijkt of hij het jonge dier een bloemkrans om wil geven. Op de grond ligt de staf van Johannes en zijn lichaam wordt slecht nog een beetje bedekt door een doek. Tijdens mijn zoektocht in mijn kunstboeken en op internet kwam ik steeds meer voorbeelden tegen van Johannes de Doper geschilderd door Caravaggio (of die aan hem toegeschreven werden). Opmerkelijk vond ik nog een versie in de Galleria Borghese in Rome waarbij de jonge Johannes wel heel verwaand poseert.

Johannes de Dopper ook wel ‘Johannes in de Wildernis’ genoemd (1610), Caravaggio, Galleria Borghese, Rome

Waarschijnlijk weet u hoe het met Johannes afloopt; hij wordt gevangen gezet en uiteindelijk wordt hij onthoofd. Deze onthoofding van Johannes de Doper wordt elk jaar op deze dag, 29 augustus herdacht. Ook dit moment heeft Caravaggio uitgebeeld. Hij toont ons hoe Salomé, de stiefdochter van koning Herodus, het hoofd van de heilige Johannes op een schaal in ontvangst neemt. Haar moeder, die haar dochter heeft opgestookt om het hoofd te vragen, staat op de achtergrond. En de beul, die half verlicht is in het voor Caravaggio zo typische claire obsure, plaatst het hoofd meedogenloos op de vergulde schaal.

Salomé met het hoofd van Johannes de Doper (1610) Caravaggio, National Gallery, Londen

Linkerhand (gebruikt in het wapen van Oldemarkt, Drenthe)

Met name als kunstliefhebber werd ik een beetje nieuwsgierig naar het fenomeen ‘links zijn’ en ben ik op internet op zoek gegaan naar wetenswaardigheden over linkshandigheid. Het gaat meestal om de voorkeur om bij allerlei handelingen de linkerhand (voeten, benen, ogen e.d. kan trouwens ook) te gebruiken. Het linkshandig zijn blijkt erfelijk bepaald en naar schatting blijken ongeveer 10 procent van de mensen linkshandig te zijn. Er blijken meer mannen ‘links’ te zijn dan vrouwen en ‘linkse’ mensen zijn statistisch gezien creatiever. Een grote groep kunstenaars is linkshandig. Het blijkt zelfs bij metingen op kunstacademies dat er meer dan 40% linkshandige kunstenaars in spé zijn.

Via internet vond ik een bonte lijst met bekende linkshandige. Opvallend was dat grote leiders als Julius Caesar en Napoleon het ‘links’ deden en ook John F. Kennedy en Bill Clinton mogen zich aan dit rijtje toevoegen. Binnen de categorie ‘creatieve beroepen’ zijn er opmerkelijk veel linkshandige musici, waaronder David Bowie, Paul McCartney, Phil Collins, Paul de Leeuw en Thomas Acda. En in de beeldende kunst valt meteen Leonardo da Vinci op. Deze grote Renaissancemeester werkte niet alleen linkshandig, maar hij schreef zelfs in spiegelschrift. Het blijkt zo te zijn dan het voor linkshandigen sowieso makkelijker is om te lezen in spiegelbeeld, maar het blijft mysterieus waarom Leonardo ook zijn documenten spiegelend schreef. Het schijnt dat dit een praktische oorsprong heeft gehad, namelijk dat Da Vinci bij het schrijven van links naar rechs altijd met zijn linkerhand de nog natte inkt uitveegde en zo vlekken maakte in zijn werk. Hierom zou hij, uit praktische redenen, gewoon maar van rechts naar links zijn gaan schrijven. Voor zijn briljante (en linkshandige) geest was het geen enkel probleem om zijn eigen aantekeningen op deze manier te lezen. Maar of dit de enige reden is geweest voor de Italiaanse meester om zijn unieke spiegelschrift te ontwikkelen, of dat hij wilde voorkomen dat anderen zijn werk ongevraagd konden lezen, is niet duidelijk.

Michelangelo Buonarroti afgebeeld met linkerhand (1475-1564)

Leonardo’s collega Michelangelo was ook linkshandig en dit geeft al weer een hele andere kijk op het plafond van de Sixtijnse kapel, waar ik op zaterdag 9 augustus 2008 over schreef. Ga er maar eens aan staan, zo’n grote klus en dan ook nog eens alles met je linkerhand schilderen. Of is dat typisch een opmerking van een rechtshandige? Immers een linkshandige, zoals Michelangelo, wist niet beter dan dat dit voor hem de ‘juiste’ hand was. Een eeuw later bezoekt de Vlaamse kunstenaar Peter Paul Rubens Italië en wat denkt u? Ook hij was linkshandig. Ik weet nou niet of dit een reden was dat hij direct een band met Michelangelo en Leonardo da Vinci had, maar opvallend is wel dat Rubens verschillende malen de ‘linkse’ Renaissance meesters als voorbeeld heeft gebruikt.

Tenslotte is nog wel aardig om te vermelden dat twee huidige kroonprinsen ook linkshandig zijn namelijk onze Willem-Alexander en prins William, de kleinzoon van Koningin Elisabeth. We kunnen dus concluderen dat de ‘linkshandige wereld’ in allerlei beroepscategorieën goed vertegenwoordigd is.

Peter Paul Rubens (1577-1640)

Tempietto (1502), Donato Bramante, binnenhof St. Pietro in Montorio, Rome

Het tempietto kwam te staan op de plek waar de apostel Petrus gekruisigd was. Petrus zou volgens de overlevering trouwens op zijn kop gekruisigd zijn; dit zou zijn laatste wens zijn geweest als respect voor zijn meester Jezus Christus. Deze kruisigingscène is in de kunstgeschiedenis regelmatig uitgebeeld, waaronder door Caravaggio, een belangrijke grondlegger van de barokke schilderkunst. In een voorname andere kerk in Rome, namelijk de Sante Maria del Populo, kunnen wij dit altaarstuk van Caravaggio aanschouwen. Zou ‘onze’ Dirck van Baburen, de schilder die een altaarstuk voor de kerk St. Pietro in Montorio gemaakt heeft, ook dit paneel gezien hebben? Qua compositie heeft het wel enige overeenkomst met het werk ‘Prometheus door Vulcanus geketend’ uit het Rijksmuseum. Beide mannen liggen dramatisch met hun lichamen naar beneden, alhoewel de thema’s wel verschillen; het ene is typisch christelijk, de andere een heidens godenverhaal.

De Kruisiging van Petrus (op zijn kop), Caravaggio, kerk van Sante Maria del Populo, Rome

Tijdens mijn studie kunstgeschiedenis moest ik in 1990 ter plekke in Rome een referaat houden voor mijn medestudenten over het tempietto. Dit gebouw was eigenlijk, zoals eigenlijk ook te zien is, een voorstudie voor de Sint Pieterskerk. Het tempietto is slechts 13 meter hoog en kan gezien worden als een soort maquette voor de belangrijkste kerk van het Christendom. Het was een voorbeeld van de typische Renaissancetoepassing van de centraalbouw, die destijds als ideale bouwkunst gold.  Leonardo da Vinci zou de architect Bramante met een tekening van zo’n bouwwerk geïnspireerd hebben. Waarschijnlijk heeft Bramante nog veel sterker gekeken naar de Tempels van Vesta, waarvan er in de Renaissance tijd nog één redelijk intact op het Forum Romanum in Rome stond (het is tegenwoordige helaas vervallen tot een ruïne). Ook in Tivoli, nabij Rome, stond een Tempel van Vesta, die uit de Romeinse tijd was overgebleven en die vandaag de dag er nog in volle glorie staat. 

Restant van de tempel van Vesta (200 na Chr.) Forum Romanum, Rome

Tempel van Vesta (1ste voor Chr..), Tivoli, nabij Rome

Bij de rondbouw van het Tempietto heeft Bramante wellicht ook de kerk van Santa Constanza in Rome bestudeerd. Dit was de grafkerk van de dochter van de Romeinse keizer Constantijn de Grote en hij was de leider die het christendom toeliet in het hele Romeinse Rijk. Deze kerk in de Klassieke Oudheid was ook een rond gebouw en was waarschijnlijk weer geïnspireerd op de mausolea van de Romeinse keizers. Grafarchitectuur voor belangrijke personen in de heidense Klassieke Wereld waren vaak ronde gebouwen. Het beste voorbeeld hiervoor is ook in Rome te zien en dat is de Engelenburcht dat oorspronkelijk het (ronde) mausoleum van Keizer Hadrianus was. Over de Santa Constanza-kerk en het mausoleum van Keizer Hadrianus wil ik een andere keer meer wetenswaardigheden vertellen.

NB.  De architect Bramante en zijn tempietto zullen aan bod komen tijdens de Romereis in oktober. Ga met mij mee en ontdek deze prachtige voorstudie van de St. Pieter!  

Engelenburcht of ook wel ‘het Mausoleum van Keizer Hadrianus’(140 na Chr), architect Decrianus, Rome

U wordt verwelkomd in het informatiecentrum van de Noord/Zuidlijn, gevestigd in het Centraal Station. Marcel Verhoeven geeft u een inspirerende en informatieve inleiding over het grootschalige en veelbesproken project. Nadat u een korte film gezien heeft en een rondleiding heeft gehad langs de maquettes steken wij per pont het IJ over om de werkzaamheden aan te tunnel bij de Sixhaven in Amsterdam Noord te bezoeken. Vanaf dit punt zal de metrolijn straks onder het IJ door richting het Centraal Station lopen. Gezamelijk bezoeken we de bouwplaats en het stuk van de tunnel dat er al ligt.

Metrotunnel Noord/Zuidlijn Sixhaven in aanbouw

Grote Markt in Antwerpen

Op ontdekkingstocht door Antwerpen

Deze prachtige stad staat momenteel volop in de schijnwerpers. In het najaar zal namelijk het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten haar deuren sluiten voor een grondige verbouwing, die twee jaar in beslag neemt. Dit museum heeft werken van wereldfaam in bezit, zoals de Heilige Barbara van Jan van Eyck, de Venus Frigida van Pieter Paul Rubens en de Badwagen van James Ensor. Eind 2009 heeft dé expert op het gebied van Rembrandt, professor Ernst van de Wetering, een schilderij in het bezit van het KMSKA toegekend als een echte Rembrandt! Hoog tijd dus dat ik u meer ga vertellen over Antwerpen.

Portret van Eleazar Swalmius, Rembrandt

Van 10 tot en met 12 september 2010 neemt KUNSTSTAD u mee naar Antwerpen. De stad is zeer goed vertegenwoordigd op het gebied van kunst- en culturele instellingen, zoals het Museum voor de Schone Kunsten, het Rubenshuis, het Museum Mayer van den Bergh, Beeldenpark Middelheim en herbergt ook schitterende kerken, waarvan de Onze-Lieve-Vrouwe Kathedraal verreweg de beroemdste is. Gaat u in september met ons mee de stad in levende lijve beleven?

Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Op vrijdag 10 september 2010 vertrekken we naar Antwerpen, waar we direct bij aankomst met de neus in de boter vallen: het schitterende en onlangs gerenoveerde Centraal Station ontvangt ons met open (en statige!) armen. Daarna volgt een stadswandeling. In de middag staat het onlangs prachtig gerenoveerde Museum voor Hedendaagse Kunst op het programma.
Zaterdag en zondag bezoeken we diverse karakteristieke musea, zoals Het Museum voor Schone Kunsten. Het museum sluit dit najaar voor een aantal jaar haar deuren en graag wil ik voor die tijd nog eens met u de prachtige collectie bewonderen. Tevens bezoeken we Het Museum Mayer van den Bergh, het Rubenshuis en  het Beeldenpark Middelheim.

Binnenplaats Museum Mayer van den Bergh

Het Piazza della Signoria in Florence

Tijdens deze reis neemt kunsthistoricus drs. mr. Marcel Verhoeven u mee door de stad en zal hij u langs alle bekende, en ook minder bekende (maar niet minder mooie!) plekjes voeren. Op geheel eigen wijze zal hij u vertellen over de stad, haar kunstenaars en haar geschiedenis, maar ook andere wetenswaardigheden komen aan bod. Uiteraard zal er de mogelijkheid zijn om, naast het vaststaande programma, ook de avonden  met elkaar door te brengen onder genot van de uitgebreide Toscaanse keuken en heerlijke wijnen.
KUNSTSTAD biedt u een onvergetelijke ervaring, waarbij genieten van kunst en genieten van het leven op unieke wijze samen zullen komen. Gaat u met ons mee naar Florence?

Programma

Programmaonderdelen en volgorde zijn onder voorbehoud.

Dag 1

In de ochtend vertrekt u per vliegtuig naar Italië. ’s Middags al kunt u de prachtige stad Florence aanschouwen. Uw comfortabele hotel is gelegen midden in het centrum van deze bijzondere stad. ’s Middags staat u aan de Arno en ziet u de historische Ponte Vecchio.

Ponte Vecchio, Florence

Dag 2

We starten de dag met een stadswandeling onder kunsthistorische begeleiding. U ziet de prachtige Dom en de daarvoor gelegen doopkapel. Schitterend zijn de bronzendeuren van dit Baptisterium die een hoogtepunt zijn van de Florentijnse kunstgeschiedenis. We wandelen langs een aantal belangrijke andere kerken: de Or San Michele kerk, de San Lorenzo en de Santa Maria Novella.

De prachtige Dom van Florence

In de middag bevinden we ons in de wijk waar o.a. het  San Marco klooster ligt. Een grote bijzonderheid in dit gebouw zijn de fresco’s van de 15de eeuwse kunstenaar Fra Angelico. Facultatief is het bezoek aan het hiernaast gelegen Academiagebouw waar tegenwoordig de orginele versie van de David van Michelangelo is gehuisvest.

Annunciatie, Fra Angelico (1440), San Marco klooster, Florence

Dag 3

We wandelen vandaag naar de wijk waar de kerk Santa Croce staat. Zeer de moeite waard is een bezoek aan het daar gelegen Bargellomuseum. In de collectie van dit museum bevindt zich o.a. de wereldberoemde David van Donatello. Naast de Santa Croce staat de Pazzi kapel, die een goed voorbeeld is van de bouwkunst uit de vroeg-renaissance.

De David van Donatello (1440) in het Bargello museum in Florence

In de middag heeft u de mogelijkheid om het wereldberoemde Uffizi Museum te bezoeken. In de Uffizi staat en hangt ons wereldkunsterfgoed. Er worden werken getoond van Michelangelo, Botticelli, Piero della Francesca, Hugo van der Goes, Bronzino en vele andere beroemde namen.

Het Portinari-altaarstuk, Hugo van der Goes, Uffizi Museum, Florence

Dag 4

Vandaag maken we een stadswandeling waarbij we onder andere Santo Spirito bewonderen, een hoogtepunt in de bouwkunst van Filippo Brunelleschi. We passeren de Santa Maria del Carmine, waar zich de beroemde Brancacci kapel bevindt met fraaie fresco’s van Masaccio.

La Cappella Brancacci in de Santa Maria del Carmine, Florence

In de middag komen we uit bij Palazzo Pitti en de Galleria Palatina met werk van Raphael, Titiaan en Rubens. Zeer de moeite waard zijn de Giardini di Boboli. Deze tuinen bieden u rust en verpozing na het zien van zo veel kunst en cultuur en nodigen wellicht uit tot een moment van bezinning. Een prachtige afsluiting van de dag is een bezoek aan Piazalle Michelangelo, van waar u een magnifiek uitzicht over de stad heeft.

Uitzicht vanaf Piazalle Michelangelo

Dag 5

Deze ochtend heeft u zelf de tijd om in deze bijzondere stad het één en ander te ontdekken, op een Italiaans terrasje neer te strijken of bijvoorbeeld te gaan winkelen. Aan het einde van de middag vliegt u terug naar Nedeland. 

Palazzo Vecchio, Florence